Psycholog dziecięcy i młodzieżowy – Damian Bobak – pisze o smutnym początku dorosłości. Czym jest i jak poradzić sobie z nastoletnią depresją? Tego między innymi dowiecie się z tego artykułu.

Okres nastoletni to trudny etap w życiu każdego człowieka. Jest to czas dużych zmian w obszarze psychologicznego funkcjonowania. Młody człowiek, który do tej pory funkcjonował i był postrzegany jako dziecko, odkrywa w sobie coraz więcej cech myślenia osoby dorosłej. Zastanawia się nad swoją przyszłością, kim będzie, gdy skończy szkołę, czy chce założyć rodzinę? Wcześniej, te myśli były tylko w sferze fantazji, natomiast teraz stają się coraz bardziej bliskie i są elementem rzeczywistości. Są to trudne pytania, na które często nie ma szybkiej i jednoznacznej odpowiedzi. Czasem jest to zbyt duży ciężar, odbierany przez nastolatka jako presja ze strony otoczenia, że powinien już wiedzieć i być bardziej dorosły. Bywa że nastolatkowie sami od siebie zbyt wiele wymagają w dążeniu ku dorosłości i chcą być nad wiek odpowiedzialni i świadomi. W pogoni za dorosłością zapominają, że nie ma nic złego w przeżywaniu chwil zwątpienia, niepewności, braku wiedzy i że jest to czymś naturalnym w tym wieku. W takich okolicznościach napięcia emocjonalnego nietrudno o zaburzenia natury psychicznej. Bardzo często zdarza się, że dorośli już pacjenci, wspominając swoje pierwsze objawy trudności psychicznych, mówią o początkach w okresie nastoletnim. Najczęstszym zaburzeniem z jakim może mieć problem młody człowiek jest depresja. Z racji wieku, w jakim wtedy występuje jest określana w literaturze jako depresja młodzieńcza. Badania wskazują, że jest to spory problem wśród młodzieży, dlatego w poniższym artykule postaram się scharakteryzować to zaburzenie. Być może niektórym osobom pomoże to w szybszym rozpoznaniu problemu i podjęciu odpowiednich działań, które mogą uchronić przed negatywnymi konsekwencjami.

Objawy depresji młodzieńczej

Depresja nastolatków w większości objawów podobna jest do depresji u osób dorosłych. To co odróżnia te dwie formy zaburzenia, to zachowanie. Adolescenci z przyczyn rozwojowych, mają mniejszą zdolność trzymania „nerwów na wodzy” niż dorośli. Również na napięcie psychiczne częściej reagują zachowaniami agresywnymi (wszczynają bójki, poniżają innych, są autoagresywni). Dlatego często depresyjny nastolatek uchodzi za „chuligana”. To zachowanie utrudnia, osobom z zewnątrz, dostrzeżenie głębokiego smutku i poczucia bezsilności, które się za nim kryje. Poza tym depresyjność u adolescentów tak jak u osób dorosłych dotyczy trzech sfer funkcjonowania psychicznego: nastroju, emocji oraz czynności poznawczych. Nastrój jest z reguły obniżony lub występują częste jego wahania, od radości po głęboki smutek. W świecie emocji i uczuć dominuje podwyższony poziom lęku. Uczucie lęku może dotyczyć nadmiernych obaw przed przyszłością, poczucie niezdolności do osiągnięcia zadowalającego statusu w dorosłości. Nastolatkowie obawiają się, że nie dostaną się do wymarzonej szkoły, nie będą mieć pracy lub też nie znajdą partnera życiowego. Poza lękiem dominuje zaniżone poczucie własnej wartości, przekonanie o nieskuteczności własnych działań i nieuchronności porażki. Sfera poznawcza, czyli umiejętność uczenia się, skupiania uwagi, zapamiętywania, znacznie słabną. Skutkuje to niepowodzeniami w nauce, poczuciu braku oryginalnych i ciekawych pomysłów. Nastolatek depresyjny, sprawia wrażenie nieustannie znudzonego, zmęczonego, nie potrafi czerpać przyjemności z aktywności, które wcześniej dawały radość. To przekłada się na większą chęć do spędzania czasu w łóżku i przysypiania. Otoczenie, często reaguje na taka postawę zniecierpliwieniem, złością nie rozumiejąc przyczyn takiego stanu. Co w takim razie jest powodem tych trudności?

Przyczyny depresji młodzieńczej

Powody wystąpienia zaburzeń depresyjnych u nastolatków można rozpatrywać na płaszczyźnie dwóch wymiarów. Świadomej, czyli sugerowało by to, że przyczyną są bieżące wydarzenia, kłótnie z rodzicami, zawody miłosne, nieporozumienia w relacji z rówieśnikami itp. Jednak zazwyczaj są to skutki procesu, który przebiega na poziomie nieświadomym. Poziom nieświadomy, czyli sfera uczuć i przeżyć, z których młody człowiek nie zdaje sobie sprawy, a które mają istotny wpływ na jego funkcjonowanie. Nastolatek funkcjonuje przecież w tym samym otoczeniu co do tej pory, a jednak jego reakcja na nie jest zupełnie inna, niż choćby dwa lata wcześniej. Przyczyną tego jest nieświadomy konflikt związany z tzw. dylematami separacyjnymi. Nastolatek, na nieświadomym poziomie konfrontuje się z tym, że okres dzieciństwa nieuchronnie dobiega końca, co powoduje smutek (podstawowy objaw depresji). Do tej pory młody człowiek był elementem sytemu rodzinnego, w którym funkcjonował jako dziecko, teraz chciałby być bardziej niezależny od rodziców. To jest zupełnie inna rzeczywistość , która jest nie lada wyzwaniem. Jeżeli w tym okresie nastolatek nie otrzyma odpowiedniego wsparcia i zrozumienia dla swoich trudności od najbliższych oraz nie ma wystarczających zasobów z wcześniejszych etapów rozwojowych, może go to przerosnąć i skutkować depresją.

Leczenie i terapia

W przypadku depresji młodzieńczej zazwyczaj nie zaleca się stosowania leków przeciwdepresyjnych. Mogą one poprawić funkcjonowanie w obszarze aktywności jednak przygnębienie i obniżony nastrój pozostają. Główną formą pomocy w przypadku depresji nastolatka jest psychoterapia. Ma ona na celu wesprzeć adolescenta w radzeniu sobie z dylematami właściwymi dla tego etapu rozwojowego, o których wspominałem wcześniej. Ma też działanie profilaktyczne, ponieważ zapobiega dalszemu rozwojowi depresji w dorosłym życiu.

 

Bibliografia
Namysłowska, I. (2011). Psychiatria dzieci i młodzieży. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
Wilk, M. (2014). Diagnoza w socjoterapii. Ujęcie psychodynamiczne. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.


Damian Bobak – psycholog, psychoterapeuta psychodynamiczny. Prowadzi psychoterapie indywidualną i grupową w nurcie psychodynamicznym. Ukończył całościowy 4-letni kurs psychoterapii w Krakowskim Centrum Psychodynamicznym oraz Studium Socjoterapii i Psychoterapii Młodzieży. Zajmuje się psychoterapią osób dorosłych oraz psychoterapią młodzieży. Na co dzień pracuje na Psychiatrycznym Oddziale Dziennym gdzie zajmuje się psychoterapią indywidualną i grupową.

 

Tekst: Damian Bobak – www.damianbobak.pl

Zdjęcie: Pixabay, Damian Bobak